Lezing Damiaan Denys online: 'Waarom zijn we gelukkigen depressief'

Donderdagavond 11 november 2021, de schitterende 19e-eeuwse kerk Arminius in het centrum van Rotterdam is goed gevuld met toehoorders voor de lezing van filosoof en hoogleraar psychiatrie Damiaan Denys. Startpunt van zijn verhaal is de wonderlijke paradox: 'Nederland behoort tot de vier rijkste en gelukkigste landen ter wereld maar we zijn depressiever dan ooit.'  Bekijk hier de livestream terug of lees het verslag.  

 

Er is alle aandacht voor de coronacrisis en de klimaatcrisis. Maar een andere grote crisis wordt over het hoofd gezien: de global mental health crisis. Wereldwijd neemt het psychisch lijden in omvang toe. Maar méér en met grotere impact op de mensen in rijke, westerse landen. Ze lijken kwetsbaarder, minder weerbaar. 

Nederland behoort tot de vijf welvarendste landen ter wereld volgens de Index of Sustainable Economic Welfare. Het is één van de beste landen ter wereld om in te leven wanneer we kijken naar gezondheidszorg, onderwijs en democratie. En, onderzocht World Happiness Report, ook op de vijfde plek van de gelukkigste landen. Nederlanders geven aan zich gelukkig te voelen, tevreden te zijn met wat ze hebben.

Ondertussen staan er in ons land zo'n 90.000 mensen op de wachtlijst van de GGZ.  40% van de Nederlanders heeft een psychische stoornis. 20% van de volwassenen krijgt een keer in het leven te maken met een depressie. 

Hoe kunnen we deze paradox begrijpen? Damiaan Denys noemt een drietal redenen: 

Een falend zorgsysteem 

In 2006 trad de zorgverzekeringswet in. Door 'gereguleerde marktwerking' en dus concurrentie zou de zorg goedkoper en de kwaliteit beter worden. De toegang tot gezondheidszorg daardoor laagdrempelig en een baan in de zorgverlening aantrekkelijk. 

Het tegenovergestelde van wat men met deze wet wilden bereiken, is gebeurd. Psychisch lijden werd een commercieel product. Er werd veel geld geïnvesteerd in controle om het systeem in bedwang te houden. De administratie rond de zorg nam toe, de kosten voor de zorg stegen. De kwaliteit en de toegankelijkheid van de zorg nam daardoor sterk af. Ook een baan in de geestelijke gezondheidszorg werd daardoor minder aantrekkelijk. Het aanbod neemt af, de vraag rijst de pan uit. 

Er is geen eenduidige definitie van een psychische stoornis

Wat is een psychische stoornis? Bestaat het eigenlijk wel? En zo ja, hoe behandel je een stoornis? Psychiaters hebben geen eenduidig antwoord op deze vragen, spreken elkaar zelfs tegen. 
Op welke dimensies bevindt zich een psychische stoornis?
In de hersenen: Wanneer een stoornis enkel in de hersenen zit, dan is er sprake van een biologische of genetische afwijking. Een behandeling met bijvoorbeeld elektronen kan dan uitkomst bieden.

In de 'mind': Net als liefde, is er meer wat niet fysiek aan te wijzen is. Je 'geest', 'ziel' of 'mind'. Hier is het spreken en het luisteren helpend, het gebruik van kunst, poëzie en taal om woorden te geven aan gevoel. 

Of sociaal: armoede, relatieproblemen maar ook het niet voldoen aan de norm van een samenlevingen, kunnen psychische problemen veroorzaken. Als psychiater, meent Damiaan Denys, dien je alle dimensies in de behandeling mee te nemen. 

Ons ongemak met lijden

Veel psychisch lijden is geen stoornis, maar hoort bij ons mens-zijn. En om toch te mogen lijden, identificeren we ons met een psychische stoornis. Een stoornis die we zelf bepalen, en daarmee gaan we naar de psychiater. We vervreemden van wie we werkelijk zijn. 

Om ons ongemak met lijden te verklaren, zijn er meerdere oorzaken te noemen. De individualistische maatschappij is steeds meer gaan draaien om het individuele gevoel, de eigen emotie, zonder de context van een gemeenschap.  Door globalisering en social media zien we hoeveel er mogelijk is, niets is te gek. Van zwemmen met haaien tot het beklimmen van de mount Everest. We dienen ons goed te voelen, vrolijk te zijn. Voldoet je leven hier niet aan, dan faal je. Daarmee worden we in het rijke westen opgevoed, met het idee van autonomie: alle aspecten van het leven willen we zelf bepalen. Dat is de weg naar succes. We kunnen ons niet meer voorstellen om gelukkig te zijn in een collectieve samenleving waarin we afhankelijk zijn van medemensen.

Tegelijkertijd leven we in een gecontroleerde samenleving. Door de techniek is alles meetbaar en we zijn er ook nog eens afhankelijk van geworden. Wat weer samenhangt met de virtualisering van ons leven; we kijken gemiddeld twee tot vier uur per dag naar een beeldscherm. In ons streven naar autonomie zijn we juist een economisch product en afhankelijk geworden van de virtuele wereld. 

'Maar hoe dan nu verder?' is de afsluitende vraag van moderator Toon Voorham. Damiaan Denys: Laten we elkaar het gevoel geven dat we het waard zijn om te leven, ongeacht onze mate van succes.